VI. Wychodzenie poza dziedzictwo

Ruch umysłowy, który – sprzymierzony z franciszkańską radością – rehabilitował materialny kształt rzeczy, zbiegł się z wielkimi zmianami w warunkach życia. W okresie 1000-1350 ludność Europy wzrosła czterokrotnie, podwoiła się produkcja na jednego mieszkańca, a wymiana wzrosła aż dziesięciokrotnie. Powstał system bankowy z formą płatności na piśmie, wekslem i kredytem. Rozwinęło się państwo, a w nim struktury sprawiedliwości i administracji z poborcami podatkowymi, adwokatami, prokuratorami, sędziami, komornikami. Od XIII wieku upowszechniał się system szkół elementarnych. W tymże XIII wieku pojawił się papier, ale przyjmował się z trudem (był nietrwały, a środowisko uniwersyteckie broniło pergaminu i pamięciowych metod nauczania). Zaczął też działać czynnik komunikacji: wiek XII – wóz z kołami na obręczach, podkuwanie koni, przełom XII i XIII wieku – duże statki umożliwiające dalekie podróże, wiek XIII – statek wielomasztowy o sterze rufowym, busola, wiek XIV – nawigacja magnetyczna. Nabierał znaczenia czynnik technologiczny, pobudzany przez klasztory, które musiały być samowystarczalne, a zakonnicy powinni mieć czas nie tylko na pracę, ale także na modlitwę i studia. Rodziło to zapotrzebowanie na energię i zakony, a zwłaszcza liczni wówczas cystersi (ponad 500 klasztorów około roku 1300), zaczęły intensywnie korzystać z energii wodnej. Sprzyjały temu warunki klimatyczne (rzeki pełne wody przez cały rok) i społeczne (brak siły roboczej), a nadto zainteresowane tym były szlachta ziemska (własne młyny) i mieszczaństwo (źródło zarobku). Rósł zakres stosowania energii wodnej i komplikowały oparte na niej urządzenia: kucie i szlifowanie blach, tokarstwo, drążenie rur, wentylacja kopalń, pompy wodne, tłoczenie oliwy z oliwek i moszczu z winogron, kruszenie kamieni, pranie wełny, nadmuch pieców hutniczych itd. Rosły zagadnienia, ale rósł także margines czasu wolnego.
Interesujesz się średniowieczem? Chciałbyś poczytać artykuły, obejrzeć filmy dokumentalne lub przeczytać wywiady z ekspertami od średniowiecza? Czytaj więcej... (j. angielski).

A może chcesz zapoznać się z historią średniowiecza, korzystając z interaktywnej mapy i czytając powiązane z nią artykuły? Zobacz! (j. angielski).